Lần đầu bước vào tiệm vàng, nhiều người bối rối vì bảng giá có quá nhiều dòng và quá nhiều thuật ngữ. Bài này không bàn chuyện nên hay không nên mua. Mục tiêu chỉ là giúp bạn hiểu những khái niệm cốt lõi, để đọc bảng giá và nói chuyện với người bán một cách tự tin hơn.
Bắt đầu bằng việc xác định bạn cần loại vàng nào
Vàng không chỉ có một loại. Mỗi loại phục vụ một mục đích khác nhau, nên trước tiên hãy tự hỏi mình cần món đồ để làm gì.
- Vàng miếng: dạng thỏi dập nổi thương hiệu, thiên về cất giữ. Xem thêm vàng miếng SJC.
- Vàng nhẫn 9999 (nhẫn trơn): nhẫn tròn trơn, hàm lượng khoảng 99,99%, đơn vị nhỏ hơn. Xem vàng nhẫn 9999.
- Vàng tây (18K, 14K, 10K): vàng pha kim loại khác, chủ yếu làm trang sức. Xem vàng tây.
Mỗi loại có hàm lượng vàng và cách tính giá khác nhau. Vì vậy so giá giữa hai loại khác nhau thường không có ý nghĩa nếu chưa hiểu sự khác biệt.
Làm quen với đơn vị đo
Ở Việt Nam, vàng thường tính theo lượng (còn gọi là cây) và chỉ. 1 lượng bằng 10 chỉ, tức 37,5 gram. 1 chỉ nặng 3,75 gram.
Ví dụ giả sử bạn định mua 2 chỉ. Khối lượng khi đó là 2 × 3,75 = 7,5 gram. Khi so giá, hãy chắc rằng bảng giá đang tính theo cùng một đơn vị. Có nơi niêm yết giá theo lượng, nơi khác theo chỉ.
Giá vàng thế giới lại tính bằng đô la Mỹ trên một ounce troy, tương đương 31,1035 gram. Bạn có thể đọc kỹ hơn ở bài đơn vị đo vàng.
Hiểu tuổi vàng
Tuổi vàng cho biết hàm lượng vàng trong sản phẩm. Vàng 9999 chứa khoảng 99,99% vàng. Vàng 24K gần như tương đương. Vàng 18K chứa 75%, vàng 14K chứa 58,3% và vàng 10K chứa 41,7%.
Điều này có nghĩa cùng một trọng lượng, món đồ 18K chứa ít vàng hơn món 9999. Do đó giá cũng khác nhau. Khi nghe người bán nhắc "vàng tây", hãy hỏi lại cụ thể là 18K, 14K hay mức khác. Chi tiết nằm ở bài tuổi vàng là gì.
Đọc đúng giá mua vào và giá bán ra
Bảng giá ở tiệm vàng thường có hai cột.
- Giá mua vào: mức tiệm trả bạn khi bạn bán vàng cho tiệm.
- Giá bán ra: mức bạn trả khi mua vàng từ tiệm.
Khoảng cách giữa hai mức là chênh lệch mua – bán. Đây là chi phí gắn liền với việc mua rồi bán lại. Ví dụ giả sử bạn mua 1 chỉ ở giá bán ra rồi bán lại ngay ở giá mua vào, thì bạn nhận về ít hơn số đã bỏ ra, đúng bằng khoản chênh đó (nếu giá niêm yết không đổi).
Hiểu điều này giúp bạn tránh bất ngờ khi bán lại. Bài chênh lệch mua – bán vàng giải thích kỹ hơn.
Chọn nơi bán
Hãy ưu tiên nơi có địa chỉ cố định, niêm yết giá công khai và sẵn sàng xuất chứng từ. Một vài điểm nên kiểm tra:
- Bảng giá có ghi rõ loại vàng và đơn vị tính không.
- Người bán giải thích được hàm lượng và trọng lượng.
- Cửa hàng có chính sách thu mua lại rõ ràng không.
- Giá có được cập nhật theo thời gian không, hay chỉ ghi chung chung.
Tránh quyết định vội vì lời mời "chỉ hôm nay". Bạn có thể đối chiếu mặt bằng giá ở giá vàng hôm nay và so sánh giá vàng trước khi đến cửa hàng.
Giữ hóa đơn và giấy tờ
Hóa đơn hoặc phiếu giao dịch là bằng chứng quan trọng. Nó nên ghi rõ loại vàng, tuổi vàng, trọng lượng và số tiền. Với vàng miếng, hãy giữ cả bao bì và giấy kèm theo. Với trang sức có đá, hãy để ý trọng lượng đá được ghi riêng.
Khi bán lại, người mua sẽ muốn xác nhận món đồ. Giấy tờ đầy đủ giúp quá trình này thuận lợi hơn.
Hiểu phần công chế tác
Với trang sức, giá thường gồm hai phần: giá vàng và công chế tác. Khi bán lại, người mua thường tính theo lượng vàng, còn phần công ít khi được hoàn lại. Vì vậy nên hỏi tách riêng hai khoản trước khi trả tiền.
Nhẫn trơn và vàng miếng thường có công chế tác thấp hơn, trong khi món đồ cầu kỳ hoặc gắn đá thường cao hơn. Đây chỉ là sự khác biệt về cấu trúc giá, không phải đánh giá tốt hay xấu.
Kiểm tra sản phẩm trước khi nhận
Trước khi thanh toán, hãy kiểm tra:
- Dấu khắc hoặc dập nổi trên sản phẩm có khớp với hóa đơn không.
- Trọng lượng được cân ngay trước mặt bạn.
- Bề mặt không có dấu hiệu bất thường như bong lớp, rỗ hoặc lệch màu rõ rệt.
- Bao bì, niêm phong (nếu có) còn nguyên.
Nếu còn nghi ngờ, bạn có thể mang đến cơ sở kiểm định để xác nhận. Bài dấu hiệu nhận biết vàng thật, vàng giả trình bày thêm các cách an toàn.
Bảo quản
Vàng cần được cất ở nơi khô ráo, kín đáo. Hãy cất giấy tờ riêng khỏi món đồ để không mất cả hai cùng lúc. Với trang sức, tránh để tiếp xúc hóa chất mạnh, và cất từng món riêng để không cọ xát.
Nếu cất tại nhà, hãy cân nhắc phương án chống mất cắp và chống cháy phù hợp với điều kiện của bạn. Mỗi người có hoàn cảnh khác nhau nên không có cách duy nhất.
Theo dõi giá theo thời gian
Giá vàng thay đổi theo thời gian. Việc xem biểu đồ giá vàng giúp bạn hiểu mức giá đã dao động ra sao trong quá khứ. Tuy nhiên, biểu đồ chỉ cho biết điều đã xảy ra, không cho biết điều sẽ xảy ra.
Tóm lại
Trước khi mua vàng lần đầu, bạn nên nắm năm điều: loại vàng, đơn vị đo, tuổi vàng, chênh lệch mua – bán và hóa đơn. Khi đã hiểu những khái niệm này, bảng giá sẽ bớt rối và bạn có thể trao đổi với người bán rõ ràng hơn.