Khi đọc tin tài chính, bạn thường thấy câu như "vàng giao ngay tăng" hoặc "hợp đồng tương lai giảm". Những cụm này nói đến các phần khác nhau của một thị trường toàn cầu. Bài này giải thích ở mức khái quát cách thị trường vàng thế giới vận hành, để bạn đọc tin và đọc giá vàng thế giới dễ hơn. Bài không dự đoán giá.
Thị trường vàng không nằm ở một nơi
Không có một sàn duy nhất quyết định giá vàng. Giao dịch diễn ra ở nhiều trung tâm tài chính lớn trên thế giới, giữa ngân hàng, quỹ đầu tư, nhà sản xuất, công ty trang sức, ngân hàng trung ương và cá nhân. Giá hình thành từ cung và cầu tổng hợp ở những nơi đó.
Có thể chia thị trường thành vài phần chính.
Thị trường giao ngay
Giao ngay (spot) là mua bán vàng với giá hiện tại, thanh toán và giao nhận trong thời gian rất ngắn theo quy ước thị trường. Giá giao ngay thường được dùng làm giá tham chiếu khi tin tức nói "giá vàng thế giới".
Loại giao dịch này phần lớn diễn ra phi tập trung, giữa các tổ chức tài chính với nhau, nên không có một bảng giá chung duy nhất. Các nền tảng báo giá tổng hợp từ nhiều nguồn, nên con số có thể chênh nhẹ giữa nơi này và nơi khác.
Hợp đồng tương lai
Hợp đồng tương lai (futures) là thỏa thuận mua hoặc bán một lượng vàng nhất định vào một ngày trong tương lai theo giá chốt từ hôm nay. Loại hợp đồng này được niêm yết trên các sàn giao dịch hàng hóa, có quy cách chuẩn về khối lượng và kỳ hạn.
Điểm khác biệt chính so với giao ngay:
| Tiêu chí | Giao ngay | Hợp đồng tương lai |
|---|---|---|
| Thời điểm thực hiện | Gần như ngay lập tức | Vào ngày đáo hạn đã định |
| Nơi giao dịch | Chủ yếu giữa các tổ chức | Sàn giao dịch tập trung |
| Giá | Giá hiện tại | Giá gắn với kỳ hạn |
| Mục đích thường gặp | Mua bán vàng hiện hữu | Phòng ngừa biến động, giao dịch theo kỳ hạn |
Giá hợp đồng tương lai có thể lệch so với giá giao ngay, do các yếu tố như lãi suất, chi phí lưu kho và kỳ hạn. Đây là lý do cùng một thời điểm bạn có thể thấy hai con số khác nhau cho "giá vàng".
Cả hai loại giao dịch trên đều có rủi ro, đặc biệt với sản phẩm dùng đòn bẩy. Bài này chỉ giải thích khái niệm, không khuyến khích tham gia.
Ounce troy: đơn vị của thị trường quốc tế
Giá vàng thế giới thường được niêm yết theo ounce troy, không phải ounce thông thường.
- 1 ounce troy khoảng 31,1035 gram.
- 1 lượng (cây) Việt Nam bằng 37,5 gram, tức khoảng 1,2057 ounce troy.
Vì vậy muốn so sánh giá quốc tế với giá trong nước, cần đổi đơn vị trước. Bạn có thể dùng công cụ quy đổi vàng để tránh nhầm. Bài đơn vị đo vàng cũng có bảng quy đổi chi tiết.
Vì sao giá niêm yết bằng USD
Phần lớn giá vàng quốc tế được báo bằng đô la Mỹ. Ký hiệu thường gặp là XAU/USD, trong đó XAU là mã quốc tế của vàng và USD là đồng tiền định giá. Điều này có nghĩa:
- Giá phản ánh "một ounce troy vàng đổi được bao nhiêu đô la".
- Khi tỷ giá giữa USD và các đồng tiền khác thay đổi, giá vàng tính theo đồng tiền đó cũng thay đổi, dù giá bằng USD không đổi.
- Muốn biết giá theo đồng Việt Nam, phải nhân thêm tỷ giá, rồi quy đổi đơn vị.
Việc dùng USD làm đồng tiền định giá là thông lệ của thị trường, gắn với vai trò của đồng đô la trong thương mại và tài chính quốc tế.
Giờ giao dịch
Vì giao dịch diễn ra ở nhiều múi giờ, thị trường vàng giao ngay hoạt động gần như liên tục trong ngày, khoảng 24 giờ mỗi ngày trong các ngày làm việc, thường được mô tả là 24/5. Phiên giao dịch nối tiếp từ châu Á sang châu Âu rồi đến Bắc Mỹ. Giá thường nghỉ vào cuối tuần, và có thể có khoảng ngừng ngắn hoặc ngày nghỉ lễ tùy nền tảng.
Giờ chính xác có thể khác nhau giữa các nền tảng và sàn, nên cần xem thông báo của từng nơi.
Những bên tham gia thị trường
- Ngân hàng trung ương: nắm giữ vàng trong dự trữ và có thể mua hoặc bán.
- Ngân hàng và tổ chức tài chính: làm trung gian, tạo thanh khoản.
- Công ty khai thác và tinh luyện: bên cung ứng vàng.
- Ngành trang sức và công nghiệp: bên sử dụng vàng thực tế.
- Nhà đầu tư và quỹ: giao dịch với nhiều mục đích khác nhau.
Cung và cầu từ các nhóm này, cùng các yếu tố vĩ mô như lãi suất, lạm phát và tỷ giá, được nhắc đến trong tin tức khi giải thích biến động. Tuy vậy, không có công thức nào cho phép biết trước giá sẽ đi đâu.
Giá thế giới và giá trong nước
Giá trong nước không bằng giá quốc tế quy đổi, vì còn chịu tác động của cung cầu nội địa, chính sách quản lý và chi phí khác. Bạn có thể đọc thêm ở bài giá vàng thế giới và trong nước và theo dõi biến động trên biểu đồ giá vàng.
Tóm lại
- Thị trường vàng thế giới là mạng lưới giao dịch toàn cầu, không phải một sàn duy nhất.
- Giá giao ngay và giá hợp đồng tương lai là hai loại giá khác nhau.
- Đơn vị chuẩn là ounce troy, định giá bằng USD.
- Thị trường hoạt động gần như liên tục trong các ngày làm việc.
Hiểu cấu trúc này giúp bạn đọc tin tức và bảng giá chính xác hơn, nhưng không thay thế việc tự tìm hiểu kỹ trước khi giao dịch.
Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư. Giá vàng biến động; hãy tự tìm hiểu và cân nhắc trước khi giao dịch.